دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی مطالعات ادبی متون اسلامی 2538-5704 10 28 2025 09 23 An Analytical Study of the Poetic Treatises in ʿUyūn Akhbār al-Riḍā (AS) Based on Components of Literary Aesthetics واکاوی رسالات منظوم «عیون أخبار الرضا (ع)» بر اساس مؤلفه‌های زیباشناسی ادبی 29 1 80013 10.22081/jrla.2026.71284.1403 FA مهرداد آقائی دانشیار زبان و ادبیات عربی دانشگاه محقق اردبیلی سیف اله مدبر چهاربرج استادیار، دانشکده علوم انسانی، گروه حقوق، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران Journal Article 2025 03 04 The collection ʿUyūn Akhbār al-Riḍā (AS), characterized by the interweaving of scholarly and literary themes, is regarded as one of the distinguished works in the field of Razavi studies. This work encompasses sermons, scholarly–literary discourses, and fragments of poetry attributed to Imam al-Riḍā (AS). Despite the eminent status of this Razavi compendium, no independent national or international study has thus far examined its poetic dimensions. Therefore, employing a descriptive–analytical method, the present study investigates the poetic treatises of ʿUyūn Akhbār al-Riḍā (AS). The findings of this research offer significant contributions to both Persian and Arabic literary studies. In this article, the poems attributed to Imam al-Riḍā (AS) are first extracted and categorized, and subsequently their thematic structures are analyzed from the perspective of literary aesthetics. One of the principal findings of this study is that composing poetry for the Infallibles (AS) is not considered a virtue; rather, based on the established practice of the Prophets and the Imams (AS)—none of whom were poets—the attribution of poems or poetic collections to figures such as Imam ʿAlī (AS) or Imam al-Riḍā (AS) is inconsistent with their rank of infallibility. Nevertheless, rhythmical and rhymed prose attributed to Imam al-Riḍā (AS) constitutes a significant portion of ʿUyūn Akhbār al-Riḍā (AS). مجموعۀ «عیون أخبار الرضا ع» با درهم‌تنیدگی مضامین علمی و ادبی، از آثار شاخص در حوزۀ معارف رضوی به شمار می‌رود؛ چه اینکه این اثر دربردارندۀ خطبه‌ها، بیانات علمی‑ادبی و نیز پارهایی از اشعار منتسب به امام رضا (ع) است. با وجود جایگاه ممتاز این گنجینۀ رضوی، تاکنون پژوهش مستقلی در سطح ملی یا بین‌المللی به بررسی ابعاد منظوم آن نپرداخته است. ازاین‌رو، پژوهش حاضر با کاربست روش توصیفی‑تحلیلی، رسالات منظوم «عیون أخبار الرضا (ع)» را مورد مطالعه قرار داده است که حاصل این پژوهش فواید فراوانی برای ادبیات فارسی و ادبیات عربی در پی خواهد داشت. در این جستار، ابتدا اشعار منتسب به امام رضا (ع) استخراج و دسته‌بندی شده‌اند و سپس درون‌مایه‌های آنها از منظر زیباشناسی ادبی تحلیل گردیده است. از جمله یافته‌های اساسی پژوهش آن است که سرودن شعر برای معصومان (:) :نه‌تنها مزیتی دانسته نمی‌شود، بلکه بر اساس سیرۀ ثابت پیامبران و ائمۀ اطهار (:) : ـ که هیچ‌یک شاعر نبوده‌اند ـ انتساب اشعار یا دیوان‌هایی به حضرت علی (ع) یا امام رضا (ع) با مرتبۀ عصمت آن بزرگواران سازگاری ندارد. این در حالی است که سخنان مسجّع و منظوم منسوب به امام رضا (ع) بخش قابل‌توجهی از کتاب «عیون أخبار الرضا (ع)» را آراسته است.

https://jrla.isca.ac.ir/article_80013_a0c0a691e9501bf7fafec97c0195a6c4.pdf

دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی مطالعات ادبی متون اسلامی 2538-5704 10 28 2025 09 23 A Philosophical Analysis of Majāz (Figurative Usage) and Metaphor in Rhetoric and Legal Theory تحلیل فلسفی مجاز و استعاره در بلاغت و اصول 31 58 80014 10.22081/jrla.2026.72004.1411 FA احسان کرمانشاهانی پژوهشگر و استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم علی اسلامی مدرس حوزه و طلبه سطح چهار حوزه علمیه، قم، ایران. هادی سبزی مدرس و طلبه سطح چهار حوزه علمیه و دانش‌آموخته دکتری فلسفه دین Journal Article 2025 05 28 The analysis of the process through which majāz and metaphor are realized is not merely a linguistic discussion pertaining to the field of literature, but rather is primarily a mental process concerned with the realm of meanings. Within the history of rhetoric, two prominent viewpoints have been cited to explain this process. This article, after presenting the views of Muslim rhetoricians, reveals that, firstly, there are three perspectives in the analysis of majāz, and that what is known as al-Sakkākī’s view is actually al-Jurjānī’s perspective, with al-Sakkākī himself having offered a third opinion on the nature of majāz. Secondly, al-Jurjānī’s viewpoint emerges unscathed from the critiques al-Sakkākī leveled against it, even though al-Sakkākī’s perspective in analyzing majāz is intrinsically noteworthy and serves as a reasonable justification for the realization of certain types of figurative usage. In line with the two prevailing views in rhetoric, these same two perspectives have predominantly been addressed within legal theory (uṣūl al-fiqh), while al-Sakkākī’s view has been overlooked for reasons that will be elaborated upon. ʿAllāmah Ṭabāṭabāʾī posits the necessity of a specific type of designation (waḍʿ nawʿī) with a particular interpretation in lexical majāz, a designation that may also be applicable to rational majāz. It appears that Ākhūnd Khurāsānī’s analysis of majāz opens the possibility for another form of majāz that transcends the denotative meaning and the intended referent (mawḍūʿ lahu) of the utterance, becoming linked to implicative meaning (maḻmūl iltizāmī). Finally, after reviewing the various opinions, it becomes clear that the primary focus of rhetoricians, and consequently legal theorists, in discussing literal (ḥaqīqah) and figurative (majāz) meaning is directed towards the mawḍūʿ lahu. However, it seems that what should be the focal point of discussion in majāz is the apparent meaning (al-maʿnā al-ẓāhir) rather than the mawḍūʿ lahu, as these two are not necessarily identical. تحلیل فرایند تحقق مجاز و استعاره صرفاً بحثی زبانی و مربوط به حوزۀ ادبیات نیست، بلکه عمدتاً فرآیندی ذهنی و ناظر به عالم معانی به‌شمار می‌آید. در تاریخ بلاغت، دو دیدگاه معروف در تبیین این فرایند ذکر شده است. در این مقاله، پس از گزارش آراء ادیبان مسلمان، آشکار می‌شود که اولاً سه دیدگاه در تحلیل مجاز وجود دارد و آنچه به‌عنوان دیدگاه سکاکی شناخته می‌شود، در واقع دیدگاه جرجانی است و سکاکی خود رأی سومی در باب ماهیت مجاز ارائه داده است؛ ثانیاً دیدگاه جرجانی از اشکالاتی که سکاکی به آن وارد کرده است، سربلند خارج می‌شود، هرچند دیدگاه سکاکی نیز در تحلیل مجاز، فی‌نفسه، قابل‌توجه است و توجیه مناسبی برای تحقق برخی از انواع مجاز به شمار می‌رود. به پیروی از دو دیدگاه رایج در بلاغت، در اصول فقه نیز عمدتاً همین دو دیدگاه مطرح شده است و دیدگاه سکاکی، به دلیلی که ذکر خواهد شد، مغفول مانده است. علامه طباطبائی (ره) در مجاز لغوی، ضرورت وضع نوعی با تفسیری خاص را مطرح می‌کند و البته این وضع، در مجاز عقلی نیز مجال طرح دارد. به نظر می‌رسد تحلیل آخوند خراسانی (ره) از مجاز، امکان طرح گونه‌ای دیگر از مجاز را فراهم می‌آورد که از مدلول مطابقی و موضوع‌له کلام خارج است و با مدلول التزامی پیوند می‌یابد. در پایان و پس از بررسی اقوال، روشن می‌شود که تمرکز عمده‌ی اصحاب بلاغت و به‌تبع آن‌ها اصولیان در بحث از حقیقت و مجاز معطوف به معنای موضوع‌له است، در حالی که به نظر می‌رسد آنچه باید کانون بحث در مجاز قرار گیرد، معنای ظاهر است نه معنای موضوع‌له، و این دو لزوماً یکسان نیستند.

https://jrla.isca.ac.ir/article_80014_6fd8337051875fd6e275ac1a275edfd7.pdf

دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی مطالعات ادبی متون اسلامی 2538-5704 10 28 2025 09 23 Stylistic Analysis of Kashajam’s Ghadiriyyah Based on Shamisa’s Theory سبک‌شناسی غدیریه‌ی کشاجم بر اساس نظریه‌ی شمیسا 61 84 80015 10.22081/jrla.2026.73031.1417 FA مسعود محمدی دانشجوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات عربی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران طیبه سیفی دانشیار زبان و ادبیات عربی دانشگاه شهید بهشتی تهران Journal Article 2025 11 06 Stylistics, as a novel discipline and critical approach, endeavors to illuminate the intellectual layers of a text by drawing upon findings from various literary and linguistic sciences. Conversely, Ghadiriyyahs refer to poems composed regarding the event of Ghadir Khumm and in relation to the announcement of the succession and vicegerency of Hazrat Ali (AS). Religious thought, and particularly Shi’a insight, has held a special place among Muslim poets across different eras, and Abbasid-era literati, influenced by their religious and sectarian beliefs, also turned to this genre of poetry. Among the poets of this period whose verses reflect the theme of Ghadir is Abul-Fath Kashajam, a poet of Jewish origin. Adopting a descriptive-analytical method, the present study aims to evaluate the stylistic features of Kashajam’s Ghadiriyyah poem based on Sirus Shamisa’s model, by examining its linguistic, literary, and intellectual levels. The research findings indicate that at the phonological level, factors such as the repetition of certain words and letters, the use of contrasts and paronomasia, the employment of the rhyme-consonant “lam al-muqayyadah,” and the selection of the Mutaqārib prosodic meter are among the most significant stylistic markers at this level. At the syntactic level, past tense verbal sentences exhibit a higher frequency, which contributes to conveying the certainty and inevitability of the Ghadir event without any doubt or ambiguity. At the literary level, the coherence and appropriateness between the words and the structure of the Shi’a text, as well as the poet’s creativity, demonstrate his considerable art and capability in employing literary elements and figures of speech in this ode. At the intellectual level, the poet dedicates a portion of his poem to raising public awareness about the incident of Ghadir, relying on the art of dialectic and reasoning. سبک‌شناسی به‌عنوان دانشی نوین و رویکردی نقادانه، با بهره‌مندی از یافته‌های علوم مختلف ادبی و زبانی، در تلاش است تا لایه‌های فکری متن را روشن سازد. از سوی دیگر، غدیریات به اشعاری اطلاق می‌شود که در واقعه‌ی غدیر خم و در رابطه با اعلام جانشینی و ولایت حضرت علی (ع) سروده شده است. اندیشه‌ی دینی و به‌ویژه بینش شیعی، در میان شاعران مسلمان در اعصار گوناگون از جایگاهی ویژه برخوردار بوده و ادیبان دوره‌ی عباسی نیز متأثر از باورهای دینی و مذهبی خود به این گونۀ شعری روی آورده‌اند. از جمله شاعران این دوره که موضوع غدیر در سروده‌های او بازتاب یافته، ابوالفتح کشاجم است؛ شاعری که اصالتی یهودی داشت. مقاله‌ی حاضر با اتخاذ روش توصیفی تحلیلی و از رهگذر واکاوی سه سطح زبانی، ادبی و فکری قصیده‌ی غدیریه‌ی کشاجم، در صدد ارزیابی سبک‌شناسانۀ آن بر اساس الگوی سیروس شمیسا برآمده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در سطح آوایی، عواملی همچون تکرارِ برخی واژگان و حروف، بهره‌مندی از تضادها و جناس‌ها، کاربست حرف روی «لامِ مقیّده» و نیز انتخاب بحر عروضی متقارب، از مهم‌ترین شاخصه‌های سبک‌ساز این سطح به شمار می‌روند. در سطح نحوی، جملات فعلیۀ ماضی از بسامد بیشتری برخوردارند که این امر به القای قطعیت و حتمی بودن واقعه‌ی غدیر، بدون هیچ‌گونه شبهه و تردیدی، یاری می‌رساند. در سطح ادبی نیز ارتباط و تناسب میان الفاظ با ساختار متن شیعی و نیز خلاقیت شاعر، بیانگر هنر و توانمندی قابل‌توجه وی در به‌کارگیری عناصر و آرایه‌های ادبی در این قصیده است. در سطح فکری نیز شاعر بخشی از قصیده‌ی خود را با تکیه بر هنر جدل و استدلال، به آگاهی‌بخشی عمومی درباره‌ی حادثه‌ی غدیر اختصاص داده است.

https://jrla.isca.ac.ir/article_80015_a9a721fd3db323df4b6033bad8c69f40.pdf

دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی مطالعات ادبی متون اسلامی 2538-5704 10 28 2025 09 23 An Analysis of Ibn Barrajān’s View on Why Qur’anic Warning Is Predominantly Associated with Fire تحلیل دیدگاه ابن‌برّجان دربارۀ چراییِ غلبۀ انذار با آتش در قرآن کریم 87 105 80016 10.22081/jrla.2026.73640.1419 FA حامد نظرپور استادیار گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اهل البیت(ع)، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران. Journal Article 2025 12 04 One of the issues related to Qur’anic warning is why, in the Holy Qur’an, most warnings are associated with fire and heat. Ibn Barrajān, the Andalusian mystic and exegete of the sixth century AH, addressed this question. The aim of the present article is to analyze Ibn Barrajān’s view concerning why warning by fire predominates in the Qur’an, using a descriptive-analytical method. The findings indicate that Ibn Barrajān, adopting a linguistic as well as pragmatic approach, sought to explain this issue by taking into account three components: the physical context, the mental context, and the social context. From Ibn Barrajān’s perspective, differences in the audience’s physical and spatial situation lead to differences in the language of warning; thus, changes in external situation or context result in differences in discourse structure. In his view, the reason Qur’anic warnings are predominantly associated with fire is that the Qur’an was revealed in a hot region, and the exigency of this physical context was warning through heat. Such warnings have a deeper effect on the audience’s mental context, leading to greater fear and, consequently, a stronger motivation to avoid punishment. In his explanation, Ibn Barrajān also emphasizes the social context and the characteristics of the speaker, arguing that Qur’anic warnings originate in divine mercy and that God, in accordance with His perfect knowledge and wisdom, conveys warning content while taking the audience’s circumstances into account. By comparing Qur’anic warnings with those found in the Gospel, he further maintains that changes in the geographical conditions of the place of revelation lead to changes in the language of warning. However, some objections have been raised against Ibn Barrajān’s views, particularly regarding his reliance on expressions from the Gospel. His explanation does not necessarily imply that the Qur’an was influenced by the environment of its revelation, since although the Qur’an addresses the society of the time of revelation, its message remains universal and enduring. یکی از مسائل مرتبط با انذارهای قرآنی آن است که چرا در قرآن کریم، غالبِ انذارها با آتش و گرما همراهی دارند. ابن‌برّجان، عارف و مفسّر اندلسیِ قرن ششم هجری، به این مسئله پرداخته است. هدف مقاله‌ی حاضر، تحلیل دیدگاه ابن‌برّجان دربارۀ چراییِ غلبۀ انذار با آتش در قرآن به روش توصیفی تحلیلی است. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که ابن‌برّجان با اتخاذ رویکردی زبان‌شناختی و نیز کاربردشناختی، به تبیین این مسئله همت گماشته و سه مؤلفۀ بافت فیزیکی، بافت ذهنی و بافت اجتماعی را مورد توجه قرار داده است. از منظر ابن‌برّجان، تفاوت در موقعیت فیزیکی و مکانیِ مخاطب، سبب تفاوت در ادبیات انذار می‌شود؛ از این رو، تغییر در موقعیت یا بافت بیرونی، به اختلاف در ساختار گفتمان می‌انجامد. به باور او، علت غلبۀ انذارهای قرآنی با آتش آن است که قرآن در منطقه‌ای گرمسیر نازل شده و اقتضای این بافت فیزیکی، انذار با گرماست. چنین انذارهایی بر بافت ذهنیِ مخاطب تأثیری ژرف‌تر می‌گذارند و به ترس بیشتر و در نتیجه انگیزه‌ای فزون‌تر برای گریز از عذاب می‌انجامند. ابن‌برّجان در تبیین خود، بر بافت اجتماعی و نیز ویژگی‌های گوینده نیز تأکید می‌ورزد و معتقد است که انذارهای قرآنی از رحمت الهی نشأت گرفته‌اند و خداوند محتوای انذار را بر اساس علم و حکمتِ بالغ خویش و با در نظر گرفتن شرایط مخاطب بیان کرده است. او با مقایسۀ انذارهای قرآن با انذارهای انجیل، بر این نکته پای می‌فشارد که تغییر در شرایط جغرافیاییِ مکان نزول وحی، موجب تغییر در ادبیات انذار می‌گردد. البته در نقدِ آرای ابن‌برّجان، به استناد او به عبارات انجیل نیز اشکالاتی مطرح شده است. تبیین ابن‌برّجان، الزاماً به معنای تأثیرپذیری قرآن از محیط زمانۀ نزول نیست؛ زیرا هرچند قرآن ناظر بر جامعۀ عصر نزول بوده، اما پیام آن جهانی و جاودانه است.

https://jrla.isca.ac.ir/article_80016_8f4ad39b656d3f3716e0463771e5f618.pdf

دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی مطالعات ادبی متون اسلامی 2538-5704 10 28 2025 09 23 The Reflection of Image Schemas in the Qur’anic Word Sabīl بازتاب طرحواره‌های تصویری واژۀ «سبیل» در قرآن کریم 107 130 80017 10.22081/jrla.2026.73694.1420 FA محمد شرفی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات عربی، دانشگاه بوعلی سینا سید مهدی مسبوق استاد زبان و ادبیات عربی،دانشگاه بوعلی سینا Journal Article 2025 12 09 Words function as windows opening onto the broad expanse of meaning; each word creates an image, and each image opens a new path toward a fresh experience. By employing its own language, the Holy Qur’an does not merely seek to convey abstract concepts, but also calls the audience toward guidance or misguidance through lived and concrete experience. Drawing on Johnson’s theory of image schemas, this article analyzes the function of the word sabīl in Qur’anic verses and seeks to explain the semantic and cognitive representations of this word within the structure of Qur’anic discourse. The analysis of selected verses shows that sabīl is systematically associated with three fundamental schemas: motion, force, and container. In the motion schema, the word denotes the dynamic movement of human beings toward either an elevated, guidance-giving destination or a corrupting and misleading path. In the force schema, sabīl portrays a field of confrontation between the forces of guidance and misguidance, and the opposition between these two currents is reflected in its semantic structure. In the container schema, sabīl is also depicted as an open space. Taken together, this study opens new horizons for understanding the aesthetic dimensions and cognitive functions of Qur’anic vocabulary and underscores the potential of image-schema theory in analyzing religious texts. واژه‌ها حکم پنجره‌هایی را دارند که به عرصۀ گستردۀ معنا گشوده می‌شوند؛ هر کلمه تصویری می‌آفریند و هر تصویر، مسیری نو به‌سوی تجربه‌ای تازه می‌گشاید. قرآن کریم با بهره‌گیری از زبان خود، نه تنها در صدد بیان مفاهیم صرف برمی‌آید، بلکه مخاطب را در مسیر هدایت یا ضلالت، از طریق تجربه‌ای زیسته و عینی فرا می‌خواند. این مقاله با تکیه بر نظریۀ «طرحواره‌های تصویری» جانسون به تحلیل کارکرد واژۀ «سبیل» در آیات قرآن پرداخته و می‌کوشد تا بازنمودهای معنایی و شناختی این واژه را در ساختار گفتمان قرآنی تبیین کند. تحلیل آیات منتخب نشان می‌دهد که «سبیل» به‌طور نظام‌مند با سه طرحوارۀ بنیادینِ حرکتی، قدرتی و حجمی پیوند خورده است. در طرحوارۀ حرکتی، این واژه بیانگر حرکت پویای انسان به‌سوی مقصدی متعالی و هدایت‌بخش یا مسیری تباه‌کننده و گمراه‌کننده است. در طرحوارۀ قدرتی، «سبیل» عرصۀ رویارویی نیروهای هدایت و گمراهی به تصویر کشیده می‌شود و تقابل میان این دو جریان، در ساختار معنایی آن بازتاب می‌یابد. در طرحوارۀ حجمی نیز «سبیل» به‌مثابۀ فضایی گشوده تصویر می شود. این مطالعه در مجموع افق‌های تازه‌ای برای فهم ابعاد زیبایی‌شناختی و کارکردهای شناختیِ واژگان قرآنی می‌گشاید و بر ظرفیت‌های نظریۀ طرحواره‌های تصویری در تحلیل متون دینی تأکید می‌ورزد.

https://jrla.isca.ac.ir/article_80017_91646c873f6727bc40cd9410355db4ca.pdf

دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی مطالعات ادبی متون اسلامی 2538-5704 10 28 2025 09 23 A Study of Tadbīj (Talwīn) in the Holy Qur’an and Its Semantic and Rhetorical Implications بررسی تَدْبِیج (تَلْوِین) در قرآن کریم و دلالت‌های معنایی و بلاغی آن 133 159 80018 10.22081/jrla.2026.74365.1422 FA هادی انصاف دانشجوی کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث،الهیات،دانشگاه شیراز،شیراز،ایران زهرا قاسم نژاد دانشیار علوم قرآن و حدیث،الهیات،دانشگاه شیراز،شیراز،ایران Journal Article 2026 02 24 The rhetorical power and eloquent inimitability of the Holy Qur’an in conveying the deepest divine concepts have long been at the center of scholarly attention, and exploring its hidden layers is regarded as an undeniable necessity in Qur’anic studies. Among the rhetorical devices employed in the Qur’an, figures of embellishment such as *tadbīj* (talwīn), which utilize concrete and visual colors to convey meanings that transcend material appearances, play a key role in enriching the discursive structure of the Qur’anic text. The central issue of this study is to attain a precise understanding of the meaning‑producing mechanisms of this device in Qur’anic verses and to clarify its diverse functions in a manner that reveals its interpretive dimensions and rhetorical impact. This article aims to analyze the structures and semantic implications of *tadbīj* in selected verses of the Holy Qur’an, with particular emphasis on the role of “concrete colors” in conveying ontological, ethical, and teleological concepts. The research adopts a descriptive‑analytical method, relying on textual analysis of the primary source (the Holy Qur’an) as well as consultation of authoritative exegetical works and classical rhetorical sources. The main finding of the study indicates that *tadbīj*, beyond being merely a verbal ornament, functions as a powerful device for establishing a connection between the sensible and the intelligible; by encoding complex concepts within visual imagery, it elevates the reader’s experience of the text to a deeper level and further manifests the eloquent inimitability of the Holy Qur’an. It is also noteworthy that this rhetorical technique has been reflected in refined Persian literature, demonstrating the unique capacity of colors to organize and enrich rhetorical layers of expression. بلاغت و اعجاز بیانی قرآن کریم در انتقال ژرف‌ترین مفاهیم الهی، همواره در مرکز توجه پژوهشگران قرار داشته و کاوش در لایه‌های پنهان آن، به‌مثابه ضرورتی انکارناپذیر در مطالعات قرآنی مطرح است. در این میان، صنایع بدیعی همچون تدبیج (تلوین) که از رنگ‌های عینی و بصری برای القای معانی فراتر از ظواهر مادی بهره می‌برند، نقشی کلیدی در غنابخشی به ساختار کلامی قرآن ایفا می‌کنند. مسئلهٔ محوری این پژوهش، فهم دقیق سازوکارهای معناساز این صنعت در آیات قرآن و نیز تبیین کارکردهای گوناگون آن به‌گونه‌ای است که ابعاد تأویلی و تأثیرگذاری آن آشکار گردد. مقالهٔ حاضر با هدف تحلیل ساختارها و دلالت‌های معنایی تدبیج در آیات منتخب قرآن کریم و با تأکید ویژه بر نقش «رنگ‌های عینی» در انتقال مفاهیم هستی‌شناختی، اخلاقی و غایی سامان یافته است. روش تحقیق در این مطالعه توصیفی تحلیلی است که با تکیه بر تحلیل متون اصلی (قرآن کریم) و نیز مراجعه به تفاسیر و منابع معتبر بلاغی صورت پذیرفته است. مهم‌ترین یافتهٔ تحقیق حاکی از آن است که تدبیج، فراتر از یک آرایهٔ صرفاً لفظی، ابزاری نیرومند برای برقراری پیوند میان امور محسوس و معقول به شمار می‌رود؛ به‌گونه‌ای که با رمزگذاری مفاهیم پیچیده در قالب تصاویر بصری، تجربۀ خواننده از متن را به سطحی عمیق‌تر ارتقا می‌بخشد و بر اعجاز بیانی قرآن کریم می‌افزاید. شایان ذکر است که این شیوهٔ بیانی در ادبیات فاخر فارسی نیز بازتاب داشته و گویای ظرفیت بی‌بدیل رنگ‌ها در ساماندهی لایه‌های بلاغی است.

https://jrla.isca.ac.ir/article_80018_436e55affed5eb63d8a75a0ff554cdc4.pdf