2
دکترای فقه خانواده، سطح چهار مدرسه علمیه تخصصی حضرت عبدالعظیم حسنی (علیه السلام)
10.22081/jrla.2025.72990.1414
چکیده
مجاز که نتیجه طبیعی وجود وسعت معانی و مفاهیم و گستردگی مترادفات در زبان عربی است، از فروع علم بیان محسوب میگردد. مجاز در اصطلاح، کلمهای است که در معنای غیرحقیقی به همراه قرینه صارفه، استعمال میشود. از ویژگیها و امتیازات منحصربه فرد کلام امام (علیه السلام) این است که چند بعدی و از بند زمان و مکان خارج است. بررسی انواع مجاز در نامهها و حکمتهای به کاررفته در نهج البلاغه، زیبایی کلام حضرت علی (علیه السلام) را از نظر لفظ و معنا برای مخاطب تبیین مینماید. با توجه به علم بلاغت میتوان تناسب و هماهنگی میان کلام امام علی (علیه السلام) و مخاطبان را به دست آورد. در نامهها و حکمتهای نهج البلاغه بیشتر از صنعت ادبی مجاز در قالب استعاره استفاده شده است. روش اتخاذ شده برای این هدف از نوع کتابخانهای بوده و نوع آن توصیفی - تحلیلی است. از مهمترین یافتههای این پژوهش آن است که میزان استعمال مجازی و حقیقی کلمات با توجه به موضوع و نوع مخاطبان در نزد امام علی (علیه السلام) متفاوت بوده و در میان انواع مجاز درکلام حضرت علی (علیه السلام) استعاره به ویژه از نوع تصریحیه کاربرد بیشتری دارد. این نوع استعاره در اغلب موارد با طرفین حسی همراه بوده، لذت برای مخاطب مأنوس و آشناست. امام، با استفاده از این شیوه، مفاهیم اخلاقی، عبادی و اجتماعی موردنظر خویش را در قالب بهترین الفاظ و به صورتی هنرمندانه بیان نموده به گونهای که احساسات و عواطف شنوندگان رابرمیانگیزدو مطالب موجود در ذهن خود را به شنونده القا میکند.
)