از «دخان» تا «سبع سماوات»: تصویرسازی هنری و زیبایی‌شناسی کیهانی در آیات ۹-۱۲ سوره فصلت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث،الهیات،دانشگاه شیراز،شیراز،ایران

2 دانشیار علوم قرآن و حدیث،الهیات،دانشگاه شیراز،شیراز،ایران

چکیده

در سپهر مطالعات قرآنی و زیبایی‌شناسی هنر، رویکردهای تحلیلی جدیدی برای درک عمق بلاغی و تأثیرگذار کلام الهی ضروری به نظر می‌رسد. این ضرورت، به‌ویژه در آیات کیهانی، به‌دلیل پیچیدگی مضمونی و قابلیت‌های فراوان برای تصویرسازی، اهمیت دوچندانی می‌یابد و ازاین‌رو، ارائه‌ تفاسیر نوین و غیرِمتافیزیکی از این آیات، یک نیاز مبرم است. پژوهش حاضر با هدف تبیین مؤلفه‌های تصویرسازیِ هنری و زیبایی‌شناسی بلاغی در آیات ۹ تا ۱۲ سوره فصلت، بر پایۀ نقد ادبی و هرمنوتیک هنر، به بررسی نقش استعاره، تشبیه، و تناسب‌های آوایی در ایجاد تصویری سه‌بعدی و پویا از فرایند خلقت می‌پردازد. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی با رویکرد بینارشته‌ای، بر پایه‌ تحلیل متن و مطالعات بلاغی تطبیقی استوار است. یافته‌ها نشان می‌دهند که قرآن کریم، با به‌کارگیری دقیق کلمات و ساختارهای نحوی، نه‌تنها واقعیت‌های کیهانی را بازگو می‌کند؛ بلکه با خلق یک گالریِ بصری-سمعی از آفرینش، تجربه‌ای زیبایی‌شناختی و تأمل‌برانگیز را برای مخاطب فراهم می‌آورد. این آیات، با معماری کلامیِ بی‌بدیل خود، فراتر از روایت صرف، به آفرینشگری هنری پرداخته است و تصویری زنده و مجسم از تولد آسمان‌ها از «دخان» و ساختار هفت‌گانه آن‌ها ارائه می‌دهد که با قدرت بیانی خویش، تخیل مخاطب را درگیر کرده و او را به تفکر در عظمت آفرینش دعوت می‌نماید.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. ابن‌فارس، احمد بن فارس بن زکریا. (۱۹۷۹). معجم مقاییس اللغة. تحقیق عبدالسلام محمد هارون. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
  2. ابن‌منظور، محمد بن مکرم. (۱۹۸۴). لسان العرب. بیروت: دار صادر.
  3. باقلانی، محمد بن طیب. (۱۹۷۱). إعجاز القرآن. تحقیق سید احمد صقر. قاهره: دار المعارف.
  4. بوعزیزی، محمد صالح. (۱۹۹۸). الإعجاز العلمی فی القرآن الکریم. بیروت: مؤسسة الرسالة.
  5. جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمن. (۱۹۸۴). دلائل الإعجاز فی علم المعانی. تحقیق محمود محمد شاکر. قاهره: مکتبة الخانجی.
  6. حموده، عبدالوهاب. (۱۹۵۳). البیان و أثرة فی فهم القرآن. قاهره: مکتبة النهضة المصریة.
  7. راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (۱۹۹۷). المفردات فی غریب القرآن. تحقیق صفوان عدنان داوودی. دمشق: دار القلم.
  8. زمخشری، محمود بن عمر. (۱۹۹۵). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل وعیون الأقاویل فی وجوه التأویل. بیروت: دار الکتاب العربی.
  9. زملکانی، عبدالواحد بن عبدالکریم. (۲۰۰۰). البرهان الکاشف عن إعجاز القرآن. قاهره: دار السلام.
  10. سکاکی، یوسف بن ابی‌بکر. (۱۹۸۷). مفتاح العلوم. بیروت: دار الکتب العلمیة.
  11. سیبویه، عمرو بن عثمان. (۱۹۸۸). الکتاب. تحقیق عبدالسلام محمد هارون. قاهره: مکتبة الخانجی.
  12. سید قطب، ابراهیم حسین. (۱۹۹۲). التصویر الفنی فی القرآن. بیروت: دار الشروق.
  13. شفیعی‌کدکنی، محمدرضا. (۱۳۹۲). صور خیال در شعر فارسی. تهران: نشر آگه.
  14. طه عبدالرحمن، طه. (۱۹۹۴). تجدید المنهج فی تقویم التراث. بیروت: المرکز الثقافی العربی.
  15. طباطبائی، سید محمدحسین. (۱۹۷۲). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسه الأعلمی للمطبوعات.
  16. طبری، محمدبن جریر. (۲۰۰۱). جامع البیان فی تأویل آی القرآن. تحقیق احمد محمد شاکر. بیروت: مؤسسه الرساله.
  17. فراهیدی، خلیل بن احمد. (۱۹۸۰). کتاب العین. قم: منشورات دار الهجره.
  18. الکواکبی، عبدالرحمن. (۱۹۹۵). طبائع الاستبداد ومصارع الاستعباد. بیروت: دار المعرفه.
  19. مکاری، احمدبن محمد. (۱۹۸۳). نفح الطیب من غصن الأندلس الرطب. تحقیق إحسان عباس. بیروت: دار صادر.
  20. Abrams، H. (2009). A Glossary of Literary Terms. Ninth Edition. Boston، MA: Wadsworth Cengage Learning.
  21. Böwering، (2017). The Art of the Qur'an: Treasures from the Museum of Turkish and Islamic Arts. Washington، DC: Smithsonian National Museum of Asian Art.
  22. Bukhari، (2019). Quranic Poetics: The Aesthetics of the Divine Word. London: Routledge.
  23. Cohen، (1978). Metaphor as a Scientific Thought. Chicago، IL: University of Chicago Press.

Denzin، N. K.، & Lincoln، Y. S. (2005). The Sage Handbook of Qualitative Research. Third Edition. Thousand Oaks، CA: Sage Publications.

Fish، S. (1980). Is There a Text in This Class?: The Authority of Interpretive Communities. Cambridge، MA: Harvard University Press.

  1. Frazer، James George. (1993). The Golden Bough: A Study in Magic and Religion (Abridged ed.). Ware، Hertfordshire: Wordsworth Editions.
  2. Iser، (1978). The Act of Reading: A Theory of Aesthetic Response. Baltimore، MD: Johns Hopkins University Press.
  3. Jauss، R. (1982). Toward an Aesthetic of Reception. Translated by Timothy Bahti. Minneapolis، MN: University of Minnesota Press.
  4. Jung، G. (1968). Man and His Symbols. New York، NY: Dell Publishing.
  5. Kirk،، & Miller، M. L. (1986). Reliability and Validity in Qualitative Research. Beverly Hills، CA: Sage Publications.
  6. Lund، A. (2008). The Beautiful and the Sublime in the Qur'an. New York، NY: Palgrave Macmillan.
  7. Lohan، G.، & Redman، M. G. (1979). Analyzing Qualitative Data: The Role of the Qualitative Methodologist. Beverly Hills، CA: Sage Publications.
  8. Smith، (2005). Cosmic Rhetoric: An Introduction to the Language of the Universe. New York، NY: Continuum.
  9. Zel'dovich، B.، & Novikov، I. D. (1983). Relativistic Astrophysics، Vol. 2: The Structure and Evolution of the Universe. Revised and Enlarged Edition. Chicago، IL: University of Chicago Press.