2
مدرس حوزه و طلبه سطح چهار حوزه علمیه، قم، ایران.
3
مدرس و طلبه سطح چهار حوزه علمیه و دانشآموخته دکتری فلسفه دین
10.22081/jrla.2026.72004.1411
چکیده
تحلیل فرایند تحقق مجاز و استعاره صرفاً بحثی زبانی و مربوط به حوزۀ ادبیات نیست، بلکه عمدتاً فرآیندی ذهنی و ناظر به عالم معانی بهشمار میآید. در تاریخ بلاغت، دو دیدگاه معروف در تبیین این فرایند ذکر شده است. در این مقاله، پس از گزارش آراء ادیبان مسلمان، آشکار میشود که اولاً سه دیدگاه در تحلیل مجاز وجود دارد و آنچه بهعنوان دیدگاه سکاکی شناخته میشود، در واقع دیدگاه جرجانی است و سکاکی خود رأی سومی در باب ماهیت مجاز ارائه داده است؛ ثانیاً دیدگاه جرجانی از اشکالاتی که سکاکی به آن وارد کرده است، سربلند خارج میشود، هرچند دیدگاه سکاکی نیز در تحلیل مجاز، فینفسه، قابلتوجه است و توجیه مناسبی برای تحقق برخی از انواع مجاز به شمار میرود. به پیروی از دو دیدگاه رایج در بلاغت، در اصول فقه نیز عمدتاً همین دو دیدگاه مطرح شده است و دیدگاه سکاکی، به دلیلی که ذکر خواهد شد، مغفول مانده است. علامه طباطبائی (ره) در مجاز لغوی، ضرورت وضع نوعی با تفسیری خاص را مطرح میکند و البته این وضع، در مجاز عقلی نیز مجال طرح دارد. به نظر میرسد تحلیل آخوند خراسانی (ره) از مجاز، امکان طرح گونهای دیگر از مجاز را فراهم میآورد که از مدلول مطابقی و موضوعله کلام خارج است و با مدلول التزامی پیوند مییابد. در پایان و پس از بررسی اقوال، روشن میشود که تمرکز عمدهی اصحاب بلاغت و بهتبع آنها اصولیان در بحث از حقیقت و مجاز معطوف به معنای موضوعله است، در حالی که به نظر میرسد آنچه باید کانون بحث در مجاز قرار گیرد، معنای ظاهر است نه معنای موضوعله، و این دو لزوماً یکسان نیستند.
کرمانشاهانی, احسان , اسلامی, علی و سبزی, هادی . (1404). تحلیل فلسفی مجاز و استعاره در بلاغت و اصول. مطالعات ادبی متون اسلامی, 10(28), 31-58. doi: 10.22081/jrla.2026.72004.1411
MLA
کرمانشاهانی, احسان , , اسلامی, علی , و سبزی, هادی . "تحلیل فلسفی مجاز و استعاره در بلاغت و اصول", مطالعات ادبی متون اسلامی, 10, 28, 1404, 31-58. doi: 10.22081/jrla.2026.72004.1411
HARVARD
کرمانشاهانی, احسان, اسلامی, علی, سبزی, هادی. (1404). 'تحلیل فلسفی مجاز و استعاره در بلاغت و اصول', مطالعات ادبی متون اسلامی, 10(28), pp. 31-58. doi: 10.22081/jrla.2026.72004.1411
CHICAGO
احسان کرمانشاهانی , علی اسلامی و هادی سبزی, "تحلیل فلسفی مجاز و استعاره در بلاغت و اصول," مطالعات ادبی متون اسلامی, 10 28 (1404): 31-58, doi: 10.22081/jrla.2026.72004.1411
VANCOUVER
کرمانشاهانی, احسان, اسلامی, علی, سبزی, هادی. تحلیل فلسفی مجاز و استعاره در بلاغت و اصول. مطالعات ادبی متون اسلامی, 1404; 10(28): 31-58. doi: 10.22081/jrla.2026.72004.1411
)